تبلیغات
دانشنامه افغانستان - اقوام ساکن در افغانستان
سه شنبه 1389/11/12

اقوام ساکن در افغانستان

   نوشته شده توسط: فریدون احدی    نوع مطلب :تاریخ و جغرافیای افغانستان ،

 اقوام ساکن در افغانستان

افغانستان كشوری است كه دارای گروه‌های قومی متعدد كه برخی از اقوام آن، هنوز ناشناخته است. البته مردم شناسان تلاش‌های فراوان نمودند و نتایج خوبی را در این زمینه نشان می‌دهد. از جمله مردم شناسان «اروین، اورال» و همكارانش، تعدادی 55 قوم را در افغانستان شناسایی كرده‌اند.

گروهی از محققان افغانستان را موزه ای از نژاد و ملل گوناگون می دانند که سکنه فعلی آن بازماندگان دو نژاد عمده هستند:
نژاد سفید: شامل پشتون ها، تاجیکها ، هزارها ،نورستانیها و ...
نژاد زرد : شامل ازبکها ،ترکمنها ،قرقیزها ،مغولها ،و ...

نقشه اقوام افغانستان


 

پشتونها ( افغانها – پاتانها ):
این تبار عمدتاً در شرق و جنوب و بعضی از آنها در شمال و غرب كشور زندگی می‌كنند، جمعیت آنان در حدود 30 درصد از كل جمعیت افغانستان برآورد شده است، زبان این قوم، پشتو و از شاخه‌های زبان هند و اروپایی است. این طایفه اكثراً پیرو مذهب حنفی از مذاهب اهل سنت هستند، اما در بین آنها پشتونهای شیعه نیز زندگی می کنند.

پشتونها به لحاظ ساختار درون قومی به دو طایفه (قبیله) بزرگ «غلزایی یا غلجه زایی» و «درانی یا ابدالی» منشعب می‌شوند، كه از دیر زمانی رقابت بر سر قدرت سیاسی، میان این دو طایفه وجود داشتند، همین امر جنگ‌های قومی متعددی را موجب گشته است، از تأسیس حكومت افغانی در سال 1126ش. به دست احمدخان ابدالی حكومت افغانستان تحت سلطه درانی‌ها بود كه آنها نیز به دو تیره‌ی «سدوزایی» و «بارك زایی» تقسیم گردید.

طایفه «غلزایی» هرچند در ساختار قدرت سیاسی مشاركت داشته، اما هیچگاه حكومت انحصاری را چون رقیب خود در دست نداشته است. اما پس از كودتای ماركسیستی، سال 1357ش. بود كه با سقوط سلسله‌ی «بارك زایی» حاكمیت سیاسی در اختیار طایفه‌ی دیگر از پشتونها (غلزایی) قرار گرفت. بدین ترتیب ساختار قدرت سیاسی تنها خود را در برابر مطالبات قبیله‌ی رقیب از اقوام پشتون پاسخگو می‌دانست و نوعی انحصار سیاسی را شاهد بوده است كه بر اساس آن اقوام غیر پشتون از مشاركت سیاسی در این ساختار محروم بوده‌اند.

نحوه تقسیم اقوام این دو ایل بزرگ پشتون به شرح زیر است:
قوم درانی ( ابدالی ):
الف: زیلوک : که خود شامل اقوام الکوزی، اچک زی، پوپلزی، بارکزایی می شود
ب : پنج پاو : که خود شامل نورزایی، علی زایی و اسحاق زایی است.

قوم غلجه زایی ( غیلزایی ):
الف : تورانی : کوتک و احمد زی
ب : بورانی : کوتک، وبابی




نقشه پشتونستان

 

هزاره‌ها:
هزاره‌ها كه تقریباً 25 درصد از كل جمعیت افغانستان را تشكیل می‌دهند، طبق نظریه‌هایی این تبار از بومیان اصلی این سرزمین می‌باشند. در گذشته اكثریت آنان در مركز افغانستان موسوم به منطقه هزاره‌جات می‌زیستند، اما امروزه در اكثر مناطق این كشور زندگی می‌كنند.
هزاره ها از قدیمی ترین ساکنان این سرزمین هستند و دومین قوم بعد از پشتونها. بعضی از محققان هزاره ها را از بازماندگان قوم مغول می دانند ولی شاید بتوان گفت که هزاره ها ترکیبی از نژادهای ایرانی و مغولی باشند.

صرف نظر از ریشه‌های تاریخی آن و مباحث مربوط به تبارشناسی، هزارها عمدتاً پیرو مذهب امامیه اثناعشری هستند و عده کمی از آنها که سنی مذهب هستند در قسمتهای بدخشان ، پنجشیر، بادغیس، و نوربند زندگی می کنند.

 اقوام ساکن در افغانستان

افغانستان كشوری است كه دارای گروه‌های قومی متعدد كه برخی از اقوام آن، هنوز ناشناخته است. البته مردم شناسان تلاش‌های فراوان نمودند و نتایج خوبی را در این زمینه نشان می‌دهد. از جمله مردم شناسان «اروین، اورال» و همكارانش، تعدادی 55 قوم را در افغانستان شناسایی كرده‌اند.

گروهی از محققان افغانستان را موزه ای از نژاد و ملل گوناگون می دانند که سکنه فعلی آن بازماندگان دو نژاد عمده هستند:
نژاد سفید: شامل پشتون ها، تاجیکها ، هزارها ،نورستانیها و ...
نژاد زرد : شامل ازبکها ،ترکمنها ،قرقیزها ،مغولها ،و ...

نقشه اقوام افغانستان


 

پشتونها ( افغانها – پاتانها ):
این تبار عمدتاً در شرق و جنوب و بعضی از آنها در شمال و غرب كشور زندگی می‌كنند، جمعیت آنان در حدود 30 درصد از كل جمعیت افغانستان برآورد شده است، زبان این قوم، پشتو و از شاخه‌های زبان هند و اروپایی است. این طایفه اكثراً پیرو مذهب حنفی از مذاهب اهل سنت هستند، اما در بین آنها پشتونهای شیعه نیز زندگی می کنند.

پشتونها به لحاظ ساختار درون قومی به دو طایفه (قبیله) بزرگ «غلزایی یا غلجه زایی» و «درانی یا ابدالی» منشعب می‌شوند، كه از دیر زمانی رقابت بر سر قدرت سیاسی، میان این دو طایفه وجود داشتند، همین امر جنگ‌های قومی متعددی را موجب گشته است، از تأسیس حكومت افغانی در سال 1126ش. به دست احمدخان ابدالی حكومت افغانستان تحت سلطه درانی‌ها بود كه آنها نیز به دو تیره‌ی «سدوزایی» و «بارك زایی» تقسیم گردید.

طایفه «غلزایی» هرچند در ساختار قدرت سیاسی مشاركت داشته، اما هیچگاه حكومت انحصاری را چون رقیب خود در دست نداشته است. اما پس از كودتای ماركسیستی، سال 1357ش. بود كه با سقوط سلسله‌ی «بارك زایی» حاكمیت سیاسی در اختیار طایفه‌ی دیگر از پشتونها (غلزایی) قرار گرفت. بدین ترتیب ساختار قدرت سیاسی تنها خود را در برابر مطالبات قبیله‌ی رقیب از اقوام پشتون پاسخگو می‌دانست و نوعی انحصار سیاسی را شاهد بوده است كه بر اساس آن اقوام غیر پشتون از مشاركت سیاسی در این ساختار محروم بوده‌اند.

نحوه تقسیم اقوام این دو ایل بزرگ پشتون به شرح زیر است:
قوم درانی ( ابدالی ):
الف: زیلوک : که خود شامل اقوام الکوزی، اچک زی، پوپلزی، بارکزایی می شود
ب : پنج پاو : که خود شامل نورزایی، علی زایی و اسحاق زایی است.

قوم غلجه زایی ( غیلزایی ):
الف : تورانی : کوتک و احمد زی
ب : بورانی : کوتک، وبابی




نقشه پشتونستان

 

هزاره‌ها:
هزاره‌ها كه تقریباً 25 درصد از كل جمعیت افغانستان را تشكیل می‌دهند، طبق نظریه‌هایی این تبار از بومیان اصلی این سرزمین می‌باشند. در گذشته اكثریت آنان در مركز افغانستان موسوم به منطقه هزاره‌جات می‌زیستند، اما امروزه در اكثر مناطق این كشور زندگی می‌كنند.
هزاره ها از قدیمی ترین ساکنان این سرزمین هستند و دومین قوم بعد از پشتونها. بعضی از محققان هزاره ها را از بازماندگان قوم مغول می دانند ولی شاید بتوان گفت که هزاره ها ترکیبی از نژادهای ایرانی و مغولی باشند.

صرف نظر از ریشه‌های تاریخی آن و مباحث مربوط به تبارشناسی، هزارها عمدتاً پیرو مذهب امامیه اثناعشری هستند و عده کمی از آنها که سنی مذهب هستند در قسمتهای بدخشان ، پنجشیر، بادغیس، و نوربند زندگی می کنند.
هزاره ها به زبان فارسی (دری) تكلم می‌كنند، مهاجران این قوم كه به دلیل ظلم و بیدادگری امیر عبدالرحمن خان، در سالهای 1257 تا 1280ش. جلای وطن كرده‌اند، در خراسان فعلی ایران و بلوچستان پاكستان متوطن گشتند و از نظر سیاسی، هزاره‌های شیعی، كاملاً در انزوای سیاسی قرار داشتند تا اجلاس «بن» كه در سال 1380ش. برگزار گردید، كمترین سهمی در ساختار قدرت سیاسی این كشور را نداشتند. البته در دوره كمونیست‌ها نیز تا حدودی به مقامات بالای حكومتی راه یافته‌اند، از جمله صدارت سلطانعلی كشتمند... در دهه 1270ش. در پی اجرای سیاست‌های تبعیض قومی و مذهبی عبدالرحمن خان، آنان زیر فشار شدید دستگاه حكومتی قرار داشتند، كه به عنوان سیاست استراتژیك صاحبان بعدی قدرت در این كشور قرار گرفت.

هزاره‌ها در برابر تهاجمات خارجی همواره از افغانستان دفاع نمودند و تا كنون هیچ نیروی استعماری نتوانسته است قلب افغانستان را تسخیر كند، مبارزات این مردم علیه استعمار انگلیس در گذشته و مبارزات امروزی‌شان علیه نیروهای متجاوز روسی گواه بر این حقیقت است و حتی از دورترین زمان‌ها تا جایی كه تاریخ به یاد دارد، هزاره‌ها سدّ استواری در برابر تهاجمات خارجی بوده‌اند، چنانچه در برابر حملات: كوروش، اسكندر، چنگیز، تیمور و شیبانی، از خود مقاومت عجیبی نشان داده‌اند.

تاجیكها:
این تبار به لحاظ موقعیت اجتماعی و سیاسی، سومین گروه قومی در افغانستان محسوب می‌شود كه جمعیت این قوم 6/20% جامعه افغانستان را تشكیل می‌دهند. آنان به زبان فارسی تكلم می‌كنند و این قوم از اقوام آریایی است كه دیر زمانی است كه در مناطق مختلف كشور به ویژه شمال و شمال شرقی افغانستان، ساكن هستند و به لهجه‌ تاجیكی كه از لهجه‌های زبان فارسی است تكلم می‌كنند و با سكونت در شهرها و روستاها به كشاورزی، باغداری و دامداری اشتغال دارند، به رغم انحصار حكومت سیاسی، این تبار به طور محدود، در ساختار قدرت سیاسی سهیم بوده‌اند.
تاجیکها اکثرا زندگی ایلی و قبیله ای را تا حدی رها کرده وروش پیشرفته و شهرنشینی را اختیار کردند که به چهار گروه تقسیم می شوند:
1 - هراتی فارسی زبان: در هرات و اطراف آن زندگی می کنند و نصف شیعه و نصف دیگر سنی مذهب هستند . شغلشان اکثرا زراعت ،تجارت ّ، مالداری صنعت و اموراداری هست
2 - دری زبانهای منطقه ترکستان: محدوده شهرهای شمالی کشور مانند مزار شریف ،قندوز ،بغلان ،و....را شامل میشود . بیشتر با تاجیکها و ازبکها آمیخته شده اند و اکثریت سنی مذهب هستند
3 – تاجیک کوهستانی: در نقاط مرتفع دامنه های هندوکش و پامیر زندگی می کنند ،بسیار کم اختلاط نژادی پیدا کرده اند . اکثرا سنی مذهب هستند و تا مرز چین گسترش یا فته اند .
4- تا جیکهای نیمه کو چی: در دوره شکاری زندگی زندگی می کنند بیشتر سنی مذهب و شیعه مردم هزاره می باشند.

ازبكها:
این تبار از اقوام ترك تبارند، در نواحی شمال افغانستان ساكنند و عمدتاً در شهرهای: مزارشریف، شبرغان، میمنه، خان آباد، قندوز و... سكونت دارند، جمعیت آنان با دیگر اقوام ترك تبار 20 درصد كل جمعیت كشور برآورد شده است.
ازبكها از اعقاب تركان زرد پوست آسیای مركزی می‌باشند و به مشاغل چون: كشاورزی و دامداری اشتغال دارند و به زبان ازبكی، كه زبان مادری این قوم است، تركیبی از واژه‌های تركی است. از نظر سیاسی، اینان نیز چون دیگر اقوام از حكومت محروم بوده و همواره تحت فشار قرار داشته‌اند، به همین علت در فقر و محرومیت می‌زیسته‌اند و از نظر مذهب اكثریت این قوم سنی مذهبند.

سایر اقوام:
تركمن‌ها، قزلباش‌ها، قرقیزها، بلوچ‌ها و... از دیگر اقوام ساكن در افغانستان هستند، در حالی كه قزلباشها بیشتر در شهرهای غزنی، كابل، هرات، قندهار، متمركزند، تركمنها در طول كرانه‌های «آمودریا» و مرزها شمال غربی افغانستان سكونت دارند و اغلب به دامداری مشغولند، قرقیزها در ناحیه شمال شرقی كشور و در منطقه «واخان» زندگی می‌كنند. بلوچ‌ها نیز در جنوب غربی كشور در مجاورت با بلوچستان ایران و پاكستان ساكن هستند.
مورخ شهیر عصر عبدالرحمن خان، كاتب هزاره در این مورد می‌نویسد: «كه تعداد اقوام و طوایف ساكن در افغانستان با شعب و زیر مجموعه‌های خود تقریباً به 138 قوم و طایفه می‌رسند».

چادر نشینها :
در افغانستان بین 2 تا 3 میلیون چادر نشین و نیمه چادرنشین و به تعبیری کوچ نشین وجود دارد . افغانها آنها را کوچی می نامند. این عده در شمال و جنوب کشور پراکنده اند.
عده زیادی از کوچ نشینان از این غلجه زایی ( پشتون ) هستند . آنها در فصل پائیز از ارتفاعات جنوبی افغانستان عبور کرده و با گذر از مرز پاکستان در استان سر حد پاکستان اطراق می کنند و سپس در فصل بهار راهی ییلاقها و مراتع افغانستان گردیده و به فروش کالاهای خود و خرید کالاهای مورد نیاز می پردازند.

گروه‌های قومی و نژادی افغانستان

در سال 1986 «آوریوال» فهرستی از گروه‏های قومی در افغانستان را به شرح زیر یادداشت نموده است:

پشتو
هزاره
ازبک
تاجیك
ترکمن
شادی باز
گوارباتی
طاهری
عرب
قزلباش
جوگی
تایمنی
براهوایی
گوجار
تیرابی
سیگ
موری
مغول
مونجانی
شیخ محمدی
زوری
قرقیز
اشکاشمی
شیغنانی
یهودی
جت
قپچاق
سنگلیچی
قارلیق
تیموری
پیکراغ
روشانی
فارسی
فیروز کوهی
میش مست
قزاق
واخی
جمشیدی
غوربت
پاراچی
نورستانی
ایماق
ملیکی
وانگ والا
ارموری
بلوچ
جلالی
تاتار
کوتانا
هندو
 

 

برچسب ها: اقوام ساکن در افغانستان ، پشتونها ( افغانها – پاتانها ): ، نقشه اقوام افغانستان ، هزاره‌ها ،

دنبالک ها: اقوام ساکن در افغانستان ،

fayez
جمعه 1390/12/5 01:29 ق.ظ
beradar qand shuma guften ka qawm hazara 25% ast ama shuma kor khanded qawm hazara nehayatesh15% ast o shuma hech waqt nametaned waqeyata az mardum penhan kuned o qawm tajik 35% bayad eara befamen
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر